و همين است مفاد و محتواى شعر شاعر شوريده و دل‌سوخته و پريشان و عاشق ما كه گفته است : به صحرا بنگرم صحرا ته وينم * به دريا بنگرم دريا ته وينم به هرجا بنگرم كوه و در و دشت * نشان از روى زيباى ته وينم « 1 » و نقل شده است كه : بعضى از مشايخ ، فردوسى را پس از مرگ در خواب ديد كه در فردوس در درجات عاليه است . از او پرسيد كه اين درجه را به چه يافتى ؟ ! گفت : به يك بيت كه در توحيد گفتم : جهان را بلندىّ و پستى توئى * ندانم چه‌اى هر چه هستى توئى « 2 » البتّه اين نظر قرآن ، نظر واقع‌بينانه است . و دستوراتى كه براى افراد بشر

--> - را از تقدّم بازميدارد ؟ شهادت بر وحدانيّت الله - همان‌طوركه گذشت - به آنان عزّت مىبخشد ، و اقامهء نماز دلهايشان را پاك مىكند ، و دادن زكات اختلاف سطح ميان فقرا و اغنيا را نزديك مىنمايد ، و روزهء ماه رمضان بدانها دردها و ناراحتىهاى فقر و يأس را مىفهماند ، و حجّ بيت الله الحرام مؤتمر و كنگرهء عامّى است براى مسلمين كه به رهبران آنها امكان مىدهد تا مشاكل حاضرهء خود را با هم در ميان گذارند و حلّ نمايند . اسلام با نظر عقلى امر مىكند ، و ميان عقل و نقل را جمع مىنمايد و پيروانش را به نظر در سنّت‌هاى خداوند در عالم خلقت وامىدارد ، درحالىكه مسيحيّت از تمام اين مسائل اجنبى است . اركان نصرانيّت منحصر است در ايمان به معجزات ، درحالىكه معتزلهء از مسلمين جميع معجزات را غير از قرآن انكار دارند ؛ و مع‌ذلك اسلامشان برپاست . و أناجيل صدق مسيح را بر خوارق عادات از زنده كردن مردگان و شفا دادن كور مادرزاد و مريض مبتلا به پيسى و نحو ذلك مىداند . » أقول : روايتى را كه أحمد أمين دربارهء اركان اسلام بيان نموده است ، از طرق شيعه به چندين سند وارد است و بجاى شهادتين ، ركن عظيم آن را ولايت شمرده است . ( 1 ) - « ديوان باباطاهر عريان همدانى » ( 2 ) « هديّة الأحباب » ص 211 ؛ بارى ! گناه بزرگ فردوسى اين بود كه سى سال